Oyunda
Nevali Çori farklı türden bir harita olarak planlanıyor: çıplak bir tepe değil, dere vadisinde bir köy. Burada su bedavadır, evler dörtgen ve kalıcıdır, "özel yapı" ise yerleşimin tek amacı değil, odalardan yalnızca biridir. Tasarım bu haritayı seferin son bölümü ve daha ağır tempolu serbest oyun kipi için kullanıyor.
Amaçlanan mekanikler:
- Gözetilen tarlalar: toplayıcılara getirdikleri yabani siyezin bir bölümünü yeniden ekmeleri söylenebilir. Yıllar içinde toplayıcı başına verim artar, ama klanın Hareketlilik değeri düşer ve uzak davetlere daha seyrek karşılık verir.
- Her kuşağa bir yapı: köy yeni yapılar eklemek yerine tek kült yapısını aynı yerde yeniler. Her yenileme, eskisinde birikmiş Bellek değerini korur.
- Daha küçük taşlar: dikilitaşlar tek bir klanın kaldırabileceği boydadır; anıt işi artık yüz klanlık bir toplanma gerektirmez.
Tasarımın oyuncuya hissettirmek istediği risk sessizdir: karnı tok olup yola çıkmayı bırakan köy, öteki klanlarla evlilik bağlarını ve ortak törenlerini ağır ağır yitirir. Senaryo 1980'lerde geçen bir çerçeve sahneyle biter: arkeologlar yükselen baraj suyuyla yarışmaktadır.
Tarihsel temel
Nevali Çori, Hilvan ilçesinde, Fırat'a dökülen Kantara Çayı'nın iki yakasında yer alıyordu. Atatürk Barajı öncesindeki kurtarma çalışmaları kapsamında 1983–1991 arasında Harald Hauptmann başkanlığındaki Heidelberg Üniversitesi ekibi tarafından kazıldı; o günden beri su altındadır.1
Köyde taş temelli uzun dörtgen evler ve yamaca yaslanmış, art arda üç evrede yenilenen kare planlı bir kült yapısı vardı. Son iki evrenin tabanı terrazzo benzeri kireç harcıyla kaplanmıştı; T biçimli dikilitaşlar seki gerisindeki duvarlara yerleştirilmiş, ikisi de ortada serbest duruyordu. Bu dikilitaşlarda kabartma olarak işlenmiş kollar ve eller görülür; T biçimli taşların üsluplaştırılmış insan bedenleri olduğunu ilk gösteren ayrıntı budur. Kireçtaşı yontular arasında ensesinde yılan bulunan, gerçek boyuttan büyük bir insan başı ile insan-kuş karışımı figürler vardır.1 T biçimli dikilitaşlar, Göbeklitepe kazılarından on yıl kadar önce ilk kez burada tanınmıştır.
Kazılar beş PPNB evresi ve evcil siyezin bugüne dek bilinen en erken örneğini belgelemiştir.2 28 insan bireyinde yapılan stronsiyum izotop analizleri, erken PPNB'de hareketliliğe ve çevre yerleşimlerle bağlantıya, evcil türlere bağımlılık arttıkça da bu hareketliliğin azaldığına işaret eder; genom verileri çeşitli bir gen havuzu gösterir.2 Yeniden kurulan kült yapısı Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.
Açık sorular
- Kült yapısını yalnızca köy halkı mı kullandı, yoksa başka yerleşimlerden gelenler de mi?
- Nevali Çori, yaklaşık 300 yıl boyunca çağdaşı olan Göbeklitepe'nin geç evresiyle nasıl bir ilişki içindeydi?
- Tarım mı yolculuğu azalttı, yoksa azalan yolculuk mu tarımı zorunlu kıldı?
- Baraj gölünün altında kazılmadan kalan kesim artık incelenemiyor.
İlgili
- Tarım
- Buğday nerede evcilleştirildi?
- Dikilitaşlar insan mı?
- Göbeklitepe (yapım alanı)
- Toplayıcı
- Ziyaretçiler için Nevali Çori