TT
en

Oyun vikisi · Çözülmesi gereken sorunlar

Su

Tepede pınar yok. Su ya kayaya oyulmuş sarnıçlarda yağmurdan biriktirilecek ya da kilometrelerce uzaktaki pınarlardan tulumlarla yukarı taşınacak. Kaç kişinin ne kadar süre çalışabileceğini belirleyen tavan budur.

Son düzenleme 2 dk okumaOyun geliştirme aşamasında — tasarım niyeti

Viki sayfaları

Oyunda

Su, oyunun en katı sınırı olarak tasarlanıyor. Platodaki herkes günde belirli miktarda su içer; yazın ve taş çekerken daha fazlasını. Su göstergesi kalan gün sayısını gösterir; sıfıra indiğinde iş durur, insanlar ayrılmaya başlar. "Dişini sıkıp devam etmek" diye bir seçenek yoktur.

Oyuncunun bu tavanı yükseltmek için üç yolu olacak:

  • Sarnıçlar. Anakayaya sarnıç oymak çok sayıda iş günü ve çakmaktaşı kazma ister. Sarnıçlar yalnızca sonbahar ve kış yağmurlarında dolar; ilkbaharda bitirilen bir sarnıç bir sonraki yağışlı mevsime kadar boş kalır.
  • Su toplama. Kayaya çentilen sığ kanallar yüzey akışını sarnıçlara yöneltir ve her yağıştan alınan verimi artırır. Taş kapaklar ya da deri örtüler buharlaşmayı ve kirlenmeyi azaltır.
  • Taşıma. Deri tulumlu ekipler vadilerdeki pınarlardan su getirir. Güvenilir bir yoldur; ama su taşıyan, o gün inşaatta çalışamaz.

Planlanan riskler arasında kurak geçen bir kış, çatlayıp su kaçıran bir sarnıç ve hastalığa yol açan kirli su var. Asıl karar zamanlamadır: büyük toplanmayı sarnıçlar doluyken mi yapmalı, yoksa kurak aylarda daha küçük bir işgücüne mi razı olmalı? Gökyüzü gözcüsünün mevsim tahmini doğrudan bu seçimi beslemek üzere düşünülüyor.

Tarihsel temel

Göbeklitepe'nin kendine ait bir su kaynağı yoktur. En yakın erişilebilir pınarlar yaklaşık 5 km uzakta, kuzeydoğudaki Edene'de ve Germuş'tadır.1 Höyüğün batısındaki kireçtaşı platosunda kayaya oyulmuş bir grup çukur bulunur; bir bölümü 2–3 m derinliğindedir ve küçük kanallarla beslenir. Bunlar yağmur suyu sarnıçları olarak yorumlanır; toplam hacimleri yaklaşık 153 m³ olarak hesaplanmıştır.2

İki noktada temkinli olmak gerekir. İlki, çukurların kesin olarak tarihlenememiş olmasıdır; Neolitik döneme ait olmaları olasıdır ama kanıtlanmamıştır.3 İkincisi, kazı ekibinin kendi değerlendirmesidir: bu hacim insanların uzunca süreler kalmasına yetebilir, ama büyük olasılıkla yağışsız yazın tamamına yetmez; çünkü sarnıçlar ancak sonbahar ve kışta dolar.12 Bu nedenle su, kalabalık grupların tepede yalnızca mevsimlik bulunduğu görüşünün dayanaklarından biri olmuştur.

Daha yakın tarihli çalışmalar yerleşimde başka yağmur suyu toplama düzenekleri ve gündelik yaşama işaret ettiği düşünülen veriler bildirmiştir; bazı araştırmacılar artık daha uzun süreli bir iskânı savunuyor.4 Suyun tulumla taşınması ise etnografyaya dayanan bir varsayımdır; deri kaplar günümüze ulaşmaz.

Açık sorular

  • Platodaki sarnıçlar Neolitik mi, ve hepsi aynı dönemde mi kullanıldı?
  • Biriktirilen yağmur suyu gerçekte kaç kişiye, kaç hafta yeterdi?
  • Erken Holosen iklimi bu hesabı değiştirecek kadar yağışlı mıydı?
  • Su, inşaatçıları mevsimlik ziyaretlerle mi sınırladı, yoksa tepede yaşayıp sandığımızdan azıyla mı yetindiler?

İlgili

Footnotes

  1. "A Sanctuary … or so fair a House?", The Tepe Telegrams, 2017. ↩ ↩2

  2. Herrmann, R. A. & Schmidt, K. 2012; rakam Dietrich, L. vd. 2019, PLOS ONE 14(5) içinde aktarıldığı biçimiyle. ↩ ↩2

  3. "Ask an archaeologist (about Göbekli Tepe)", The Tepe Telegrams, 2017; araştırma ekibinin yanıtları. ↩

  4. Clare, L. 2020, e-Forschungsberichte des DAI 2020/2. ↩

Ayrıca bakınız

Kaynaklar

  1. [1]A Sanctuary … or so fair a House?. The Tepe Telegrams (DAI Göbekli Tepe araştırma ekibi) (2017)
  2. [2]Dietrich, L. vd.. Cereal processing at Early Neolithic Göbekli Tepe, southeastern Turkey. PLOS ONE 14(5) (2019)
  3. [3]Herrmann, R. A. & Schmidt, K.. Göbekli Tepe – Untersuchungen zur Gewinnung und Nutzung von Wasser im Bereich des steinzeitlichen Bergheiligtums. Klimscha vd. (ed.), Wasserwirtschaftliche Innovationen im archäologischen Kontext. Marie Leidorf (2012)
  4. [4]Ask an archaeologist (about Göbekli Tepe). The Tepe Telegrams (DAI Göbekli Tepe araştırma ekibi) (2017)
  5. [5]Clare, L.. Göbekli Tepe, Turkey. A brief summary of research at a new World Heritage Site (2015–2019). e-Forschungsberichte des DAI 2020/2 (2020)
PaylaşXFacebookWhatsApp
Henüz puan yok
Puan verin

Yorumlar (0)

**kalın**, *italik*, [bağlantı](https://…), > alıntı

Yükleniyor…