Oyunda
Her klan kartında bir ya da iki kaynak yazar. Tasarım listeyi kısa tutuyor; böylece her kaynağın belirgin bir görevi olur.
| Kaynak | Ne işe yarar | Planlanan özellik |
|---|---|---|
| Çakmaktaşı | Bütün aletler: dilgi, kazma, uç, kazıyıcı | Sürekli tükenir; çakmaktaşı biten alan birkaç günde durur |
| Obsidiyen | En keskin dilgiler; en değerli armağan | Yalnızca çok uzak klanlarda bulunur; toplanmaz, değiş tokuşla gelir |
| Kireçtaşı | Dikilitaş, duvar, kap | Ocakta bedava, taşıması pahalı; niteliği katmana göre değişir |
| Tuz | Et saklama; armağan | Av fazlasının dayanma süresini uzatır |
| Su | İnsanlar, şölen, ıslatma, mayalama | Alanın barındırabileceği işçi sayısının kesin sınırı |
| Av hayvanı | Şölen eti, post, sinir, kemik alet | Ceylan göçüyle doruğa çıkar |
| Yabani tahıl | Gündelik lapa, ekmek, bira | Kısa bir dönemde olgunlaşır; öğütme emeği ister |
Kaynaklar para değildir. Oyuncu onları sınırsızca biriktiremez: et bozulur, tahılın ileride gelecek bir depolama geliştirmesi olmadıkça tek mevsim dayanması planlanıyor, açık sarnıçtaki su buharlaşır. Amaçlanan gerilim, ekipleri ayakta tutan gündelik ihtiyaçlar (su, tahıl, çakmaktaşı) ile klanların tutumunu değiştiren itibar malları (obsidiyen, tuz, ince işlenmiş kaplar) arasındadır. Doğru kaynağa sahip ama tutumu olumsuz bir klan, oyunun en tipik bulmacasıdır.
Tarihsel temel
Çakmaktaşı bölgenin olağan alet taşıdır; örneğin Sefertepe'de yontmataşın ağırlıklı hammaddesi çakmaktaşı, daha az oranda obsidiyendir.1 Obsidiyen yörede bulunmaz. Harbetsuvan'da kazı ekibi obsidiyen, bazalt ve yeşim taşını "yerleşmeden uzakta üretilmiş veya takas edilmiş" hammaddeler arasında sayar.2 Göbeklitepe obsidiyenleri üzerindeki kimyasal köken analizleri Doğu Anadolu'da Bingöl yöresindeki ve Kapadokya'da Göllü Dağ'daki kaynaklara işaret etmiştir; ikisi de yüzlerce kilometre uzaktadır.3
Kireçtaşı her yerleşimin yanı başındaki platodan gelir; UNESCO, Göbeklitepe dikilitaşlarının bitişikteki ana kayadan kesildiğini belirtir.4 En açık kısıt sudur: Göbeklitepe yakınında bilinen pınar yoktur ve bugüne dek saptanan kaya sarnıçlarının toplam hacmi yaklaşık 153 metreküptür.5 Av hayvanı dendiğinde başta ceylan, ardından yaban sığırı ve yaban eşeği gelir. Yabani tahıl, fitolitlerle ve çok sayıda öğütme taşındaki kullanım izleriyle belgelenmiştir; büyük silo saptanmamış olması üretimin hemen tüketim için yapıldığını düşündürür.5
Açık sorular
- Obsidiyen nasıl elde ediliyordu: doğrudan yolculukla mı, elden ele mi, yoksa gelen konuklarla mı?
- Ne kadar yiyecek, neyin içinde saklanabiliyordu: tulum, sepet, çukur?
- Göbeklitepe yakınındaki sarnıçlar gerçekten Neolitik mi?
- Et sonrası için kurutuluyor ya da tütsüleniyor muydu, neyle?
İlgili
Footnotes
-
E. Güldoğan, Sefertepe sayfası, Taş Tepeler projesi (tastepeler.org). ↩
-
K. Shimogama, Harbetsuvan sayfası, Taş Tepeler projesi. ↩
-
Carter vd. 2009, bildiri; Göbeklitepe ekibinin sonraki yayınlarında özetlenmiştir. ↩
-
UNESCO Dünya Mirası Merkezi, "Göbekli Tepe", ölçüt (iv). ↩
-
Dietrich vd. 2019, PLOS ONE 14(5): e0215214, tartışma bölümü. ↩ ↩2