Oyunda
Göbeklitepe, seferin büyük yapım alanı olarak tasarlanıyor: oyuncunun küçük tepelerde öğrendiği her şeyin tam ölçekte sınandığı yer. Tasarım alana üç değişmez özellik veriyor. Taş yakın: höyüğün yanındaki kireçtaşı platosu aynı zamanda taş ocağıdır; taşıma mesafesi kısadır ama her büyük dikilitaş yine de eksiksiz bir çekme ekibi ister. Su uzak: tepede pınar yoktur; oyuncu kurak mevsim gelmeden platoya sarnıç oydurmak ya da sürekli su taşıyıcısı ayırmak zorundadır. Herkes görür: tepe ovaya hâkimdir; dikilen her taş alanın Ün değerini yükseltir, Ün arttıkça davete karşılık veren klanların çemberi genişler.
Öngörülen döngü mevsimliktir. Kışın sarnıçlar dolar, elçiler yola çıkar; yaz başında tahıl toplanır ve öğütülür; yaz ortasından güze kadar süren ceylan avı iş şölenini besler ve dikilitaşlar ancak o zaman kaldırılabilir. Planlanan riskler arasında ocakta çatlayan bir taş, yetmeyen bir şölenin klanların tutumunu bozması ve hangi hayvanın hangi taşa işleneceği konusunda simge gruplarının çekişmesi var. İleri aşamadaki geliştirmelerin ilk yapıyı büyütmek yerine ikinci ve üçüncü bir yapı eklemesi amaçlanıyor.
Tarihsel temel
Göbeklitepe, Germuş Dağları üzerinde, denizden yaklaşık 770 m yükseklikte, Harran Ovası'na bakan bir konumdadır. UNESCO, alandaki anıtsal yuvarlak-oval ve dörtgen yapıları MÖ 9600–8200 arasına tarihler; bitişikteki platodan kesilen T biçimli kireçtaşı dikilitaşların boyu 5,5 metreye ulaşır.1 Höyük, 1960'larda İstanbul ve Chicago üniversitelerinin yüzey araştırmasında kayda geçmiş, kazılar 1995'te Klaus Schmidt ve Harald Hauptmann'ın öncülüğünde başlamıştır.2
Alan uzun süre yalnızca törenlere ayrılmış bir "dağ tapınağı" olarak sunuldu. Son yıllarda ilgi, büyük dikilitaşı olmayan ve sayıca çok daha fazla olan küçük yapılara kaydı; kazı ekibi bunları bugün konut olarak yorumluyor. Öğütme taşlarının olağanüstü yoğunluğu da gündelik besin hazırlığına işaret ediyor.23 Tepenin yakınında bilinen bir pınar yoktur; batı platosundaki, Neolitik olması muhtemel kaya sarnıçlarının toplam hacmi yaklaşık 153 metreküptür.3 Her yapıda farklı hayvanlar öne çıkar: A'da yılan, B'de tilki, C'de yaban domuzu, D'de kuşlar. DAI ekibi bunu farklı grupların simgeleri olarak okur.3
Açık sorular
- Tepede yıl boyu mu yaşanıyordu, yoksa asıl kalabalık yaz ortası ile güz arasında mı toplanıyordu?
- Büyük yapıların üstü örtülü müydü? Yanıt, hem kullanım biçimini hem de dolma sürecini değiştirir.
- Yapılar Schmidt'in düşündüğü gibi bilerek mi gömüldü, yoksa büyük ölçüde yamaç akmaları ve yeniden yapımlarla mı doldu?
- Tek bir yapı için kaç kişi, ne kadar uzaktan geldi? Doğrudan bir sayım yok.
İlgili
- Karahantepe (yapım alanı)
- Su
- Lojistik
- Tapınak mı, yerleşim mi?
- Yapılar neden dolduruldu?
- Göbeklitepe'yi ziyaret