Oyunda
Tasarım hedefimiz, oyuncunun hiçbir zaman bir plan paftası görmemesi. Yeni bir yapı, insanların aklında taşınan bir tasarım olarak başlar. Oyuncu platoda bir yer seçer, ardından Bilgi ve iş günü harcayarak bir aplikasyon töreni düzenler: merkeze bir kazık çakılır, kazığa bağlı ip döndürülerek çember işaretlenir, dikilitaşların yerleri duvar hattı boyunca adımlanır.
Her planlama aracı bir geliştirme olarak düşünülüyor. Düğümlü ip ölçü hatasını azaltır; kilden ya da taştan küçük bir maket, konuk klanların yaşlılarının planı "okumasını" sağlar; eğitilmiş bir hafız, tasarımı bir mevsimden ötekine bozulmadan taşır. İş durduğu her mevsim Plan Netliği göstergesi düşer. Gösterge fazla gerilerse dikilitaşlar hizadan kaçar, sekiler birbirini tutmaz; düzeltmenin bedeli taş, emek ve Güven olarak ödenir.
Tek bir taş yerinden oynamadan önce planın bir de kabul görmesi gerekir. Mevsimlik toplanmada oyuncu projeyi klan yaşlılarına anlatır. Her klanın bir İkna değeri vardır; bu değer vaat edilen şölenlerle, klanın simge hayvanına dikilitaşta ayrılan yerle, evlilik bağlarıyla ve geçmiş yıllarda tutulan sözlerle beslenir. Fazla söz verirseniz klanlar gelir ama erken ayrılır; az anlatırsanız evlerine dönüp kendi yapılarını kurarlar.
Tarihsel temel
Taş Tepeler yerleşimlerinin hiçbirinde bir yapıya ait çizim, ölçü çubuğu ya da maket bulunmadı. İnşaatçıların nasıl plan yaptığı yalnızca yapıların kendisinden çıkarılabiliyor. Göbeklitepe'nin büyük yapıları aynı şemayı yineler: sekili, yuvarlak-oval bir duvar, duvara yerleştirilmiş T biçimli dikilitaşlar ve merkezde daha yüksek iki dikilitaş. Bu yineleme, sözle ve örnekle aktarılabilen kuralların varlığına işaret eder.1
Gil Haklay ve Avi Gopher'in biçimsel çözümlemesi, B, C ve D yapılarının merkez noktalarının kenarı yaklaşık 19,25 m olan bir eşkenar üçgenin köşelerine çok yakın düştüğünü gösterdi. Yazarlara göre üç yapı tek bir proje olarak tasarlanmıştır ve böyle bir şekil gergin bir iple kolayca aplike edilebilir.2 Kazı ekibi daha temkinli: yapıların onarımlar ve yeniden dikilen taşlarla dolu uzun bir inşa geçmişi vardır; bugün gördüğümüz plan tek bir ilk tasarımı yansıtmak zorunda değildir.3
Dolayısıyla ip ve kazık makul bir çıkarımdır, buluntu değildir; maket ise arkeolojik dayanağı olmayan, bize ait bir tasarım tercihidir. İkna konusunda da kanıt dolaylıdır: büyük miktarda hayvan kemiği ve besin işleme aleti, işgücünün "iş şölenleri" yoluyla toplandığını düşündürür.1
Açık sorular
- B, C ve D yapıları birlikte mi planlandı, yoksa konumları kuşaklar süren yeniden yapımların sonucu mu?
- Ortak bir uzunluk birimi (adım, kulaç, düğümlü ip) var mıydı, yoksa her yapı göz kararı mı boyutlandırıldı?
- Planı kim taşıyordu: birkaç uzman mı, yoksa yinelenen törenler aracılığıyla bütün topluluk mu?
- Çoğunun yıl boyu yaşamadığı bir yere emek vermeye hareketli grupları ne ikna etti?
İlgili
- Yüz klan nasıl ikna edilir?
- Fizik: taşıma, dikme ve yön bulma
- Yazısız iletişim
- Motivasyon
- Yaşlı
- Oyunda Göbeklitepe
Footnotes
-
Dietrich, O. vd. 2012, "The role of cult and feasting in the emergence of Neolithic communities", Antiquity 86. ↩ ↩2
-
Haklay, G. & Gopher, A. 2020, "Geometry and Architectural Planning at Göbekli Tepe, Turkey", Cambridge Archaeological Journal 30(2). ↩
-
Kinzel, M. & Clare, L. 2020, "Monumental – compared to what? A perspective from Göbekli Tepe", Monumentalising Life in the Neolithic içinde. ↩