Oyunda
Sayburç ilk gerçek yapım alanı olarak planlanıyor: gösterişsiz tek bir yuvarlak yapı, yakın çevrede birkaç klan ve kısa yürüyüş mesafeleri. Alana özgü mekanik Hikâye Sekisi'dir. Yazı olmadığı için oyuncunun yaptığı her anlaşma (çakmaktaşını kim getirecek, kim kime şölen borçlu, hangi klan hangisiyle evlilik bağı kurdu) yalnızca insanların aklında durur ve her mevsim biraz silikleşir. Sayburç'ta oyuncu, yontucu emeği harcayarak kamusal yapının sekisine bir sahne işletebilir. İşlenen her sahnenin bir anlaşmayı ya da bir kuruluş hikâyesini "sabitlemesi" amaçlanıyor: yapı kullanıldığı sürece o bilgi artık unutulmaz.
Denenen tasarım ayrıntıları:
- Sekide yalnızca birkaç sahneye yer vardır; oyuncu neyin hatırlanmaya değer olduğunu seçmek zorundadır.
- Yüksek kabartma alçak kabartmadan daha çok yontucu günü ister, ama daha büyük Bellek katkısı verir ve konuk elçileri etkiler.
- Tehlikeli bir hayvanı gösteren sahne orada toplanan avcıların Cesaret değerini yükseltir; kötü seçilmiş bir sahne ise simgesi işlenen klanı gücendirebilir.
Verilmek istenen ders, imgelerin de bir altyapı olduğudur. Riskler burada bilerek küçük tutuluyor: komşular bir sabah yürüyüşü uzaklığındadır, başarısız bir şölen çabuk telafi edilebilir.
Tarihsel temel
Sayburç, Harran Ovası'nı çevreleyen plato üzerinde, Fırat'ın 60 km kadar doğusundadır. Neolitik kalıntılar 2021'de, höyüğün üzerine 1949'da kurulan köyde bahçe duvarlarında kullanılmış dikilitaşların fark edilmesiyle saptanmıştır. Aynı yıl başlayan kazılar iki kesim ortaya koymuştur: kuzeyde kamusal yapılar ve yaklaşık 70 m güneyde konutlar.12
Kamusal yapı yuvarlak planlıdır, kireçtaşı ana kayaya oyulmuştur ve duvar boyunca kayadan biçimlendirilmiş bir seki uzanır. İlk yayın çapı 11 m, projenin sonraki tanıtımı ise yaklaşık 14 m olarak verir.12 Sekinin içe bakan yüzünde yaklaşık 3,7 m uzunluğunda, beş figürlü bir pano vardır. Bir yanda yüksek kabartma olarak işlenmiş, odanın içine bakan ve fallusunu tutan bir erkek, iki yanında dişlerini gösteren birer leopar durur. Öbür yanda hafifçe çömelmiş, altı parmaklı elini kaldırmış bir figür elinde bir yılan ya da çıngırak tutar; karşısında boynuzları üstten görünecek biçimde betimlenmiş bir boğa vardır.1 Özdoğan, figürlerin birbiriyle ilişkili iki sahne oluşturduğunu ve bunun bilinen en eski anlatı sahnesi olduğunu savunur. Yapı MÖ 9. binyıla tarihlenir.1
Açık sorular
- Tek bir hikâye mi, iki ayrı hikâye mi? Figürlerin gruplanışı açık, olay örgüsü değil.
- İnsanlar avcı mı, törenin oyuncuları mı, atalar mı, yoksa efsanevi varlıklar mı?
- Kamusal alan ile konut alanı aynı zamanda mı kullanıldı, yoksa art arda mı?
- Yerleşimin ne kadarı hâlâ bugünkü evlerin altında?
İlgili
- Sayburç sahnesi neyi gösteriyor?
- Yazısız iletişim
- Yontucu
- Karahantepe (yapım alanı)
- Sayburç kabartması
- Sayburç'u ziyaret