Buluntu
Sayburç, Şanlıurfa ilinde, 1949'da bir Neolitik höyüğün üzerine kurulmuş bir köy. 2021'de başlayan kazılar Çanak Çömleksiz Neolitik'e ait iki ayrı alan ortaya çıkardı: kuzeyde ortak kullanım yapıları, yaklaşık 70 m güneyde ise konutlar. Kabaca 11 m çapındaki, kısmen kireçtaşına oyulmuş ortak yapılardan birinde duvar boyunca bir seki uzanıyor. Kazıcılar bu sekinin iç yüzünde yan yana işlenmiş beş figür buldu.
Ne görülüyor?
Doğudan başlayarak ilk grup, iki leoparın ortasındaki bir erkekten oluşuyor. Yüksek kabartma olarak işlenmiş; odaya bakan tek figür o. Sağ eliyle fallusunu tutuyor, göğsünün üstünden üçgen biçimli bir boyun bandı geçiyor. Alçak kabartma leoparlar ona dönük; ağızları açık, dişleri görünüyor, kuyrukları sırtlarına doğru kıvrılmış.
İkinci grup batıda. Hafifçe çömelmiş, sırtı ilk gruba dönük bir erkek bir boğanın karşısında duruyor. Havaya kaldırdığı sol elinde altı parmak var. Sağ elinde başı aşağı bakan bir şey tutuyor; kazı başkanı Eylem Özdoğan bunu yılan ya da çıngırak olarak tanımlıyor. Boğanın gövdesi yandan, başı ise iki boynuzu da görünecek biçimde işlenmiş.
Buraya kadar anlatılanların tümü betimleme; fotoğraflarıyla birlikte Antiquity dergisinde yayımlandı.
Yorum
Özdoğan'ın savı kompozisyona dayanıyor. Bölgenin daha eski Neolitik betimleri çoğunlukla tek figürler ya da dikilitaşlara üst üste yerleştirilmiş hayvanlar gösterir. Burada ise figürler aynı düzlemde duruyor, birbirine bakıyor ve etkileşiyor. Özdoğan bunların bir anlatının birbiriyle ilişkili iki sahnesini oluşturduğu sonucuna varıyor: bir topluluğun değerlerini canlı tutan öykülerin yansıması.
Taş Tepeler açısından önemi
Üçgen boyun bandı, ortadaki figürü Urfa heykeline ve T biçimli dikilitaşlara bağlıyor; bu da onun dikilitaş figürleriyle aynı varlık sınıfına ait olabileceğini sezdiriyor. Bağlam da önemli: burası, yakınında konutlar bulunan bir yerleşimin içindeki ortak bir yapı. Kabartma, o odada oturan insanlar için yapıldı.
Bunu ne çözerdi?
Yapının öteki yarısı hâlâ günümüz evlerinin altında. Kazılması frizi uzatabilir ya da sekinin üzerinde ne durduğunu gösterebilir. Karahantepe, Sefertepe ve öteki yerleşimlerden gelecek benzerler, leoparlı adamın yinelenip yinelenmediğini ortaya koyabilir; yineleniyorsa bu, ortak bir mite işaret eder. Kalıntı ve aşınma çalışmaları odada neler yapıldığını gösterebilir. Siz ne görüyorsunuz: bir kahraman mı, bir uyarı mı, bir dans mı? Bize yazın; daha ayrıntılı anlatım için Sayburç kabartması yazısına bakın.