TT
en

Soru 08 · Açık soru

Sayburç kabartmasındaki sahne bize ne anlatıyor?

Sayburç'ta ortak kullanım yapısındaki bir sekide beş figür var: iki leopar arasında fallusunu tutan bir erkek ve bir boğanın karşısındaki ikinci bir erkek. Kazı başkanı bunu taşa işlenmiş bir anlatı olarak okuyor; hangi öykünün anlatıldığını ise kimse bilmiyor.

Yayın 2 dk okuma

Yarışan görüşler

  • AGörünür kılınmış bir öykü ya da mit

    Pano, sözlü gelenekteki olayları ya da kişileri kaydediyor; topluluğun toplandığı yerde sergilenen bir ortak bellek parçası (Özdoğan).

  • BTehlikeli hayvanlarla yüzleşen insanlar

    Sahne bölgeye özgü bir tema kümesine ait: erkeklik ile silahları vurgulanarak gösterilen yırtıcılar ve boynuzlu hayvanlar. Belirli bir olay örgüsünü değil, yabanla kurulan ilişkiyi dile getiriyor (krş. Hodder ve Meskell).

  • CBir ritüel gösterisi

    Elinde çıngırak ya da yılan tutan çömelmiş figür dans ederken ya da bir gösteri sırasında betimlenmiş olabilir; kabartma, yapının kendisinde düzenlenen türden bir töreni gösteriyor olabilir. Bu bir spekülasyondur.

Buluntu

Sayburç, Şanlıurfa ilinde, 1949'da bir Neolitik höyüğün üzerine kurulmuş bir köy. 2021'de başlayan kazılar Çanak Çömleksiz Neolitik'e ait iki ayrı alan ortaya çıkardı: kuzeyde ortak kullanım yapıları, yaklaşık 70 m güneyde ise konutlar. Kabaca 11 m çapındaki, kısmen kireçtaşına oyulmuş ortak yapılardan birinde duvar boyunca bir seki uzanıyor. Kazıcılar bu sekinin iç yüzünde yan yana işlenmiş beş figür buldu.

Ne görülüyor?

Doğudan başlayarak ilk grup, iki leoparın ortasındaki bir erkekten oluşuyor. Yüksek kabartma olarak işlenmiş; odaya bakan tek figür o. Sağ eliyle fallusunu tutuyor, göğsünün üstünden üçgen biçimli bir boyun bandı geçiyor. Alçak kabartma leoparlar ona dönük; ağızları açık, dişleri görünüyor, kuyrukları sırtlarına doğru kıvrılmış.

İkinci grup batıda. Hafifçe çömelmiş, sırtı ilk gruba dönük bir erkek bir boğanın karşısında duruyor. Havaya kaldırdığı sol elinde altı parmak var. Sağ elinde başı aşağı bakan bir şey tutuyor; kazı başkanı Eylem Özdoğan bunu yılan ya da çıngırak olarak tanımlıyor. Boğanın gövdesi yandan, başı ise iki boynuzu da görünecek biçimde işlenmiş.

Buraya kadar anlatılanların tümü betimleme; fotoğraflarıyla birlikte Antiquity dergisinde yayımlandı.

Yorum

Özdoğan'ın savı kompozisyona dayanıyor. Bölgenin daha eski Neolitik betimleri çoğunlukla tek figürler ya da dikilitaşlara üst üste yerleştirilmiş hayvanlar gösterir. Burada ise figürler aynı düzlemde duruyor, birbirine bakıyor ve etkileşiyor. Özdoğan bunların bir anlatının birbiriyle ilişkili iki sahnesini oluşturduğu sonucuna varıyor: bir topluluğun değerlerini canlı tutan öykülerin yansıması.

Taş Tepeler açısından önemi

Üçgen boyun bandı, ortadaki figürü Urfa heykeline ve T biçimli dikilitaşlara bağlıyor; bu da onun dikilitaş figürleriyle aynı varlık sınıfına ait olabileceğini sezdiriyor. Bağlam da önemli: burası, yakınında konutlar bulunan bir yerleşimin içindeki ortak bir yapı. Kabartma, o odada oturan insanlar için yapıldı.

Bunu ne çözerdi?

Yapının öteki yarısı hâlâ günümüz evlerinin altında. Kazılması frizi uzatabilir ya da sekinin üzerinde ne durduğunu gösterebilir. Karahantepe, Sefertepe ve öteki yerleşimlerden gelecek benzerler, leoparlı adamın yinelenip yinelenmediğini ortaya koyabilir; yineleniyorsa bu, ortak bir mite işaret eder. Kalıntı ve aşınma çalışmaları odada neler yapıldığını gösterebilir. Siz ne görüyorsunuz: bir kahraman mı, bir uyarı mı, bir dans mı? Bize yazın; daha ayrıntılı anlatım için Sayburç kabartması yazısına bakın.

Kanıt kartları

  • Kanıt

    Bir sekide beş figür

    Yaklaşık 3,7 m uzunluğunda ve 0,7–0,9 m yüksekliğindeki pano, kısmen ana kayaya oyulmuş, 11 m kadar çapındaki bir ortak kullanım yapısının sekisinin iç yüzüne işlenmiş. 2021'de bulundu ve MÖ dokuzuncu binyıla tarihleniyor.

    Özdoğan 2022, Antiquity 96

  • Kanıt

    İki leoparın arasındaki erkek

    Yüksek kabartma bir erkek figürü odaya doğru bakıyor; sağ eliyle fallusunu tutuyor, boynunda üçgen biçimli bir bant var. İki yanında, ağzı açık ve dişleri görünen birer leopar ona dönük duruyor.

    Özdoğan 2022

  • Kanıt

    Erkek ve boğa

    Batıda, hafifçe çömelmiş ikinci bir erkek figürü bir boğanın karşısında. Havaya kaldırdığı sol elinde altı parmak var; sağ elinde yılan ya da çıngırak olarak tanımlanan bir nesne tutuyor. Boğanın boynuzları yukarıdan görülüyormuş gibi işlenmiş.

    Özdoğan 2022

  • Varsayım

    Birbiriyle ilişkili iki sahnelik bir anlatı

    Figürler birbirine dönük ve aynı düzlemde yan yana dizildiği için kazı başkanı bunların bir ya da birkaç bağlantılı öykü anlattığını savunuyor ve panoyu bilinen en eski anlatı sahnesi olarak niteliyor.

    Özdoğan 2022

  • Karşı kanıt

    Yapının yalnızca yarısı kazıldı

    Yapının geri kalanının üzerinde günümüz evleri duruyor. Sekideki kompozisyonun tamamı ve odada başka nelerin bulunduğu henüz bilinmiyor.

    Özdoğan 2022

  • Karşı kanıt

    Daha eski anlatı sanatı savları var

    Sulawesi'de en az 43.900 yıl öncesine tarihlenen bir mağara resmi av sahnesi olarak yayımlandı. Sayburç'un 'en eski anlatı' olup olmadığı, anlatının nasıl tanımlandığına bağlı.

    Aubert vd. 2019, Nature 576

Görüşler (0)

Kendi yanıtınızı ya da argümanınızı yazın. Üyeler oylar ve puanlar; en yüksek skoru alan görüş en üste çıkar.

**kalın**, *italik*, [bağlantı](https://…), > alıntı

Yükleniyor…

Kaynaklar

  1. [1]E. Özdoğan. The Sayburç reliefs: a narrative scene from the Neolithic. Antiquity 96(390), 1599–1605 (2022)
  2. [2]I. Hodder, L. Meskell. A 'curious and sometimes a trifle macabre artistry': some aspects of symbolism in Neolithic Turkey. Current Anthropology 52(2), 235–263 (2011)
  3. [3]J. Peters, K. Schmidt. Animals in the symbolic world of Pre-Pottery Neolithic Göbekli Tepe, south-eastern Turkey: a preliminary assessment. Anthropozoologica 39(1), 179–218 (2004)
  4. [4]N. Karul. Buried Buildings at Pre-Pottery Neolithic Karahantepe. Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi 82, 21–31 (2021)
  5. [5]M. Aubert vd.. Earliest hunting scene in prehistoric art. Nature 576, 442–445 (2019)
  6. [6]J. Notroff vd.. More than a vulture: A response to Sweatman and Tsikritsis. Mediterranean Archaeology and Archaeometry 17(2), 57–63 (2017)
PaylaşXFacebookWhatsApp

İlgili

Henüz puan yok
Puan verin

Yorumlar (0)

**kalın**, *italik*, [bağlantı](https://…), > alıntı

Yükleniyor…