Oyunda
Her işçinin yalın bir Sağlık durumu (sağlam, yaralı, sakat, ölü), her işin de bir Tehlike derecesi olması planlanıyor. Yaralanmaların seyrek ama pahalı olması amaçlanıyor: yaralı işçi çalışmadan yer; bir ölüm, o kişinin bütün klanının Güven'ini düşürür; taş dikimi sırasındaki bir ölüm ise projeyi o mevsim için durdurabilir.
İşlere göre tehlikeler:
- Ocak işi ve taş çekme — kayan bloğun altında ezilme, ipin kopması, ocak kenarından düşme.
- Dikilitaş dikme — en tehlikeli an. Tehlike derecesi ipin niteliğine, dengeleyici ekiplerin sayısına ve ritmi veren kişinin deneyimine bağlıdır.
- Yongalama — kesikler ve göz yaralanmaları; hafif ama sık.
- Yaz işi — sıcak çarpması; Su göstergesine bağlıdır.
- Kireç yakma — sönmemiş kireçten ve ocaktan kaynaklanan yanıklar.
- Bozkırın kendisi — yılanlar ve akrepler; dikilitaşlardaki hayvanlara bir gönderme.
Oyuncu Tehlike'yi kurallarla (hareket hâlindeki kızağın yokuş aşağısında kimse durmaz; kaldırmadan önce ip denetlenir), dinlenmeyle (yazın öğle molası), törenle (kaldırma öncesi yapılan tören ekibi sakinleştirir, paniği azaltır) ve şifacılarla düşürür; şifacılar atel, bitkisel ilaç ve bakımla iyileşmeyi kısaltır. Güvenliği boşlamak işi hızlandırır; ta ki hızlandırmayana dek.
Tarihsel temel
Taş Tepeler'de iş kazalarına ya da güvenlik uygulamalarına ilişkin doğrudan kanıt yoktur; bu sayfa çıkarıma dayanır. Tehlikelerin kendisi ise tartışma götürmez. Göbeklitepe'de D yapısının merkez dikilitaşları yaklaşık 5,5 m yüksekliğindedir ve her biri kabaca 8–10 ton ağırlığındadır; bu taşlar kereste, ip ve insan gücüyle sökülmüş, çekilmiş ve dikilmiştir.1 Ocaklarda terk edilmiş parçalar, bu arada yaklaşık 7 m uzunluğundaki bir T biçimli dikilitaş, işlerin en azından taş açısından ters gidebildiğini gösterir.1
Yerleşimdeki insan kalıntıları parçalar hâlindedir; bu da yaralanmaları incelemeyi güçleştirir. En iyi bilinen örnekler kaza kurbanları değil, bilinçli olarak işlenmiş kafatası parçalarıdır.2 Bölgede tabanlarda kullanılan kireç sıva, kireçtaşının yüksek sıcaklıkta yakılmasını ve yakıcı bir ürünle çalışılmasını gerektirir.3
Ritüel konusunda etnografya bir koşutluk sunar: Batı Sumba'daki Kodi'de büyük mezar taşlarının çekilmesi törenlerle çevrilidir ve katılanların birçoğu çekici olarak değil tanık olarak oradadır.4 Ritüelin aynı zamanda bedenleri ve dikkati eşgüdümlediği ise bizim yorumumuzdur. Şifacılar, ateller ve bitkisel ilaçlar dönemin her insan topluluğu için akla yatkındır; ancak bu yerleşimlerde onları belgeleyen bir buluntu yoktur.
Açık sorular
- Ağır işin yol açtığı yaralanmalar iskeletlerde iz bıraktı mı; ileride bulunacak bütün gömütler bunu ortaya koyabilir mi?
- En tehlikeli işler deneyime ya da konuma göre belirli kişilerle mi sınırlıydı?
- Hareketli ya da yarı yerleşik topluluklarda yaralılara ve sakatlara nasıl bakılıyordu?
- İnşaat sırasındaki bir ölüm, bir dikilitaşın ya da yapının anlamını değiştirir miydi?
İlgili
Footnotes
-
Dietrich, O. 2016, "How did they do it? Making and moving monoliths at Göbekli Tepe", The Tepe Telegrams. ↩ ↩2
-
Gresky, J., Haelm, J. & Clare, L. 2017, Science Advances 3(6). ↩
-
Kingery, W. D., Vandiver, P. B. & Prickett, M. 1988, Journal of Field Archaeology 15(2). ↩
-
Hoskins, J. A. 1986, Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde 142(1); Dietrich 2016 içinde aktarıldığı biçimiyle. ↩