Oyunda
Lojistik, öteki sorunları birbirine bağlayan katman olarak tasarlanıyor. Tekerlek ve yük hayvanı olmadığı için her şey taşıma kapasitesiyle yol alır: bir yetişkin günde belirli bir yükü belirli bir mesafeye götürür ve kafilenin taşıdığının bir kısmını yolda kendisi yer. Oyuncu bunu haritada yalın bir kural olarak görecek: kaynak ne kadar uzaksa, yerine o kadar azı ulaşır.
Bir inşa mevsiminde dört ikmal hattının açık tutulması gerekir:
- İşçiler ve konuklar için yiyecek; ihtiyaç şölenlerde doruğa çıkar.
- Su; platoda kaç kişinin ne kadar süre kalabileceğini belirleyen kesin sınır.
- Hammaddeler: yakından kireçtaşı, vadilerden çakmaktaşı ve bazalt, çok uzaklardan obsidyen.
- Tarım; gelecek yılların yiyeceğini daha öngörülebilir kılan ağır işleyen yatırım.
Mevsim ekranı bir takvim olarak planlanıyor: oyuncu avları, hasadı, taş çekimini ve toplanmaları birbiriyle çakışmayacak biçimde yerleştirir. Tipik başarısızlık durumu, tepede kalabalık varken erzağın tükenmesidir: Güven düşer, klanlar ayrılır, yarı dikilmiş taş bir yıl daha bekler. Konak yerleri, önceden depolanmış su ve yol üstündeki klanlarla kalıcı anlaşmalar gibi geliştirmeler yoldaki kaybı azaltır.
Tarihsel temel
Göbeklitepe'yi lojistik bir bilmeceye çeviren şey konumudur: Germuş Dağları'nın doruğu, çıplak bir kireçtaşı platosu ve en yakın erişilebilir pınarlar yaklaşık 5 km uzakta.1 Yapı taşı işin kolay kısmıydı. Taş ocakları aynı platodadır; dikilitaşlar 100 m'den kısa ile yaklaşık 500 m arasında değişen mesafelerden çekilmiştir.2 Öteki malzemeler daha uzaktan geliyordu: öğütme taşlarının bazaltı yerleşimden kabaca 2 km ötede yüzeylenir,3 çakmaktaşı çevredeki vadilerden yukarı taşınmıştır, az miktardaki obsidyen ise uzak volkanik kaynaklardan gelmiştir.4
Yiyeceğin yalnızca mekânda değil zamanda da yoğunlaştırılması gerekiyordu. Hayvan kemikleri yaz ortası ile sonbahar arasında büyük ölçekli ceylan avına işaret eder; 7000'den fazla öğütme aleti de yoğun bir tahıl işleme etkinliğini gösterir. Büyük depolama yapıları saptanmadığı için araştırmacılar, yiyeceğin mevsimlik iş şölenlerinde hemen tüketilmek üzere hazırlandığını savunur.3
Bütün bunların nasıl eşgüdümlendiği — kimin karar verdiği, kimin taşıdığı, kimin saydığı — arkeolojik olarak görünmez. Oyundaki taşıma kuralları bir modelleme tercihidir, yeniden kurgu değildir.
Açık sorular
- Tepede aynı anda kaç kişi bulunuyordu ve kaç hafta kalıyordu?
- Yiyecek her grup tarafından işlenmiş olarak mı getiriliyordu, yoksa ortak erzak yerinde mi hazırlanıyordu?
- İnsanlar, yakın tarihli bazı çalışmaların öne sürdüğü gibi Göbeklitepe'de uzun süre yaşadı mı, yoksa çoğunlukla mevsimlik mi toplandı?
- Yerleşimler arasında sabit güzergâhlar ve konak yerleri var mıydı, yoksa her grup kendi yolunu mu buluyordu?
İlgili
Footnotes
-
"A Sanctuary … or so fair a House?", The Tepe Telegrams, 2017. ↩
-
Dietrich, O. 2016, "How did they do it? Making and moving monoliths at Göbekli Tepe", The Tepe Telegrams. ↩
-
Dietrich, L. vd. 2019, "Cereal processing at Early Neolithic Göbekli Tepe, southeastern Turkey", PLOS ONE 14(5). ↩ ↩2
-
"Who built Göbekli Tepe?", The Tepe Telegrams, 2016. ↩