TT
en

Oyun vikisi · Dünya

Roller: genel bakış

Bir klanın her işe koşan üyelerini çalışan bir yapım ekibine dönüştüren sekiz uzmanlık: yongacı, yontucu, avcı, toplayıcı, yaşlı, gök gözcüsü, biracı ve elçi.

Son düzenleme 2 dk okumaOyun geliştirme aşamasında — tasarım niyeti

Viki sayfaları

Oyunda

Planlanan tasarımda her yetişkin, avlanabilen, toplayabilen, su taşıyabilen ve halata asılabilen çok yönlü biridir. Rol, bunun üzerine eklenen bir uzmanlıktır: kişi herkes gibi yer, herkes gibi yük çeker; ama bir işte belirgin biçimde daha iyidir ve o işi öğretebilir.

RolNe yaparKimden yetişir
YongacıÇakmaktaşını ve obsidiyeni alete çevirirHerhangi bir yetişkin
YontucuTaşı ocaktan çıkarır, biçimlendirir, bezerYongacı
AvcıEt, post ve şölen fazlası sağlarHerhangi bir yetişkin
ToplayıcıTahıl, yemiş, lif sağlar; öğütürHerhangi bir yetişkin
YaşlıBelleği taşır, anlaşmazlıkları çözerYaşını almış herhangi bir usta
Gök gözcüsüTakvimi tutarYaşlı ya da avcı
BiracıTahılı ve suyu şölen içkisine çevirirToplayıcı
ElçiŞölen, armağan, evlilik ve tören götürürAvcı ya da bir yaşlının yakını

Becerinin üç basamaklı olması planlanıyor: acemi, deneyimli, usta. İlerlemek, bir ustanın yanında geçirilen mevsimlere mal olur; bu sürede ikisi de tam verimle üretemez. Amaçlanan gerilim şudur: küçük bir klan çok sayıda uzmanı kaldıramaz, çünkü yiyecek bulma işinden çekilen herkesi geri kalanlar beslemek zorundadır. Büyük toplanmalar bu sınırı birkaç haftalığına gevşetir; farklı klanların ustaları o zaman buluşup öğretebilir. Çırağı hazır olmadan bir ustanın kaza ya da yaşlılık yüzünden yitirilmesi, rol sisteminin başlıca riskidir.

Tarihsel temel

Bu rollerin hiçbiri meslek olarak belgelenmiş değildir. Bu yerleşimlerde tam zamanlı uzmanlara bağlanabilen bir atölye saptanmamıştır; kimsenin yalnızca yontuculukla ya da biracılıkla geçindiğini gösteren bir şey de yoktur. Roller, yapıldığı kesin olan işleri gruplar: çakmaktaşı yongalanmış, kireçtaşı ocaktan çıkarılıp yontulmuş, ceylan avlanmış, tahıl toplanıp öğütülmüş, insanlar ve mallar yerleşimler arasında dolaşmıştır.

Tartışılabilecek olan, beceridir. UNESCO'nun Göbeklitepe metni, dikilitaşların "uzmanlaşmış zanaatkârların varlığına ve belki de daha hiyerarşik toplum biçimlerinin ortaya çıkışına tanıklık ettiğine inanıldığını" söyler.1 Kabartmaların niteliği ve tutarlılığı alışkın ellere işaret eder; DAI ekibi de alandaki öğütme aletlerini standartlaşmış ve verimli olarak tanımlar.2 Son PPNB'ye ait Gürcütepe'de evler arasındaki açık alanlar işlik olarak kullanılmış, buluntular arasında yarım bırakılmış kireçtaşı figürinler ele geçmiştir.3 Mevsimlik toplanmalar sırasında yapılan yarı zamanlı ustalık işi, bu kanıtlarla en az tam zamanlı uzmanlar kadar iyi bağdaşır.

"Gök gözcüsü" ve "biracı" en zayıf zemine dayanır; kendi sayfalarında hangi buluntulara yaslandıkları ve itirazlar tek tek anılmıştır.

Açık sorular

  • Usta yontucuları çalışırken başkaları mı besliyordu, yılda ne kadar süreyle?
  • Beceri aile içinde mi, klan içinde mi, yoksa toplanmalarda mı aktarılıyordu?
  • Kadınlar ve erkekler farklı işler mi yapıyordu? İmgeler ağırlıklı olarak erkektir; emeğe ilişkin kanıt ise susar.
  • "Daha hiyerarşik" toplum anıtlardan mı çıkıyor, yoksa onlara mı yakıştırılıyor?

İlgili

Footnotes

  1. UNESCO Dünya Mirası Merkezi, "Göbekli Tepe", ölçüt (iv). ↩

  2. Dietrich vd. 2019, PLOS ONE 14(5): e0215214, özet. ↩

  3. M. Erdalkıran ve B. Helwing, Gürcütepe sayfası, Taş Tepeler projesi (tastepeler.org). ↩

Ayrıca bakınız

Kaynaklar

  1. [1]Göbekli Tepe – UNESCO World Heritage Centre. UNESCO (2018)
  2. [2]L. Dietrich vd.. Cereal processing at Early Neolithic Göbekli Tepe, southeastern Turkey. PLOS ONE 14(5) (2019)
  3. [3]M. Erdalkıran, B. Helwing. Gürcütepe – Şanlıurfa Neolitik Çağ Araştırmaları Projesi (Taş Tepeler). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
  4. [4]O. Dietrich, M. Heun, J. Notroff, K. Schmidt, M. Zarnkow. The role of cult and feasting in the emergence of Neolithic communities. New evidence from Göbekli Tepe, south-eastern Turkey. Antiquity 86(333) (2012)
PaylaşXFacebookWhatsApp
Henüz puan yok
Puan verin

Yorumlar (0)

**kalın**, *italik*, [bağlantı](https://…), > alıntı

Yükleniyor…