Oyunda
Kimya dört tarif olarak planlanıyor. Her biri sıradan girdileri toplanarak elde edilemeyen bir şeye dönüştürür ve her biri başarısız olabilir.
- Kireç yakma. Kireçtaşı molozu ve çok büyük miktarda yakıt bir çukura ya da yığma bir ocağa konur. Yanma yeterince uzun süre sıcak kalmalıdır: yakıt az gelirse yarı pişmiş, işe yaramaz bir ürün çıkar ve her şey ziyan olur. Sönmemiş kireç yakıcıdır; ekibe ek bir Tehlike getirir.
- Terrazzo taban. Söndürülmüş kireç kırma taşla karıştırılır, serilir, sıkıştırılır ve parlatılır. Biten taban yapının tören değerini ve dayanıklılığını artırır, ama başka her işten daha fazla yakıt ister; oyuncu yerleşimin çevresindeki ağaçlığın seyreldiğini görecek.
- Saplama yapıştırıcısı. Bitüm (değiş tokuşla gelir) ya da ağaç reçinesi (yakından toplanır) ısıtılıp bir dolgu maddesiyle karıştırılır. Orakların, okların ve baltaların ömrünü uzatır. Fazla ısıtılan yapıştırıcı gevrekleşir.
- Bira. Tahıl ıslatılır, ezilir ve iri taş kaplarda mayalanmaya bırakılır. Bir Mayalama birkaç gün sürer ve yaz sıcağında ekşiyebilir. Bira, şölenden kazanılan Güven'i katlar; ama yenebilecek tahılı tüketir.
Geliştirmelerin yeni aygıtlardan değil, biracının ve kireç yakıcının artan Ustalık değerinden gelmesi amaçlanıyor: yakıtı daha iyi istiflemek, kapları kapatmak, iyi tutmuş bir biranın mayasını saklamak.
Tarihsel temel
Kireç ve terrazzo. Kireçtaşı yakıldığında karbondioksit uçar, geriye sönmemiş kireç kalır; bu, suyla söndürülür ve havadan karbondioksiti geri alarak yeniden sertleşir. Bu ateş teknolojisi Çanak Çömleksiz Neolitik Yakındoğu'da yaygın olarak uygulanmıştır.1 Terrazzo denen, taş katkılı ve parlatılmış kireç tabanların en iyi bilinen örnekleri Nevali Çori'deki kült yapısı ile Çayönü'ndeki "Terrazzo Yapı"dır; bunların malzemesi ayrıntılı olarak çözümlenmiştir.2 Göbeklitepe'de tablo karışıktır: büyük C ve D yapılarının tabanı düzeltilmiş doğal anakayadır, B yapısında küçük bir alanda açığa çıkarılmış bir terrazzo taban vardır, kireç sıvalı tabanlar ise daha geç tarihli dörtgen yapılara özgüdür.3 Taş Tepeler'de kireç ocağı saptanmamıştır; yakmanın basit çukurlarda yapıldığı varsayılır.
Yapıştırıcılar. Bitüm, Yakındoğu'da Orta Paleolitik'ten itibaren çakmaktaşı aletleri saplamak için kullanılmış, sonraki dönemlerde geniş bir alanda değiş tokuş edilmiştir.4 Göbeklitepe'nin kendisinden saplama yapıştırıcılarına ilişkin yayımlanmış bir çözümleme bilmiyoruz; reçine akla yatkın bir yerel seçenektir.
Bira. Göbeklitepe'den, hacmi 160 litreye varan altı iri kireçtaşı kap incelenmiştir. Bazı kalıntılar, tahılın ıslatılması, ezilmesi ve mayalanması sırasında oluşan kalsiyum oksalat için kısmen olumlu sonuç vermiştir. Kazı ekibi bu sonucu ön bulgu olarak niteler.5 Raqefet Mağarası'ndaki Natuf havanlarında bira yapıldığı savı daha da eskidir ve o da tartışmalıdır.
Açık sorular
- Göbeklitepe'de gerçekten bira yapıldı mı, yoksa oksalat izlerinin başka bir kaynağı mı var?
- Kireç tabanlar ne kadar yakıt tüketti; bu, çevredeki ağaçlığı gözle görülür biçimde etkiledi mi?
- B yapısındaki terrazzo tabanın altında daha eski bir anakaya taban var mı?
- Gerçekte hangi yapıştırıcılar kullanıldı, bitüm kullanıldıysa nereden geldi?
İlgili
Footnotes
-
Kingery, W. D., Vandiver, P. B. & Prickett, M. 1988, Journal of Field Archaeology 15(2). ↩
-
Hauptmann, A. & Yalçın, Ü. 2000, "Lime plaster, cement and the first puzzolanic reaction", Paléorient 26(2). ↩
-
Haklay, G. & Gopher, A. 2020, Cambridge Archaeological Journal 30(2); kazı raporlarının özetiyle. ↩
-
Connan, J. 1999, Philosophical Transactions of the Royal Society B 354. ↩
-
"Out for a beer at the dawn of agriculture", The Tepe Telegrams, 2016. ↩