Oyunda
Malzemeler, yalnızca nadirliğe göre değil mesafeye göre ayrışan üç kademe olarak planlanıyor.
- Yerel — kireçtaşı. Almak bedavadır; ama ocak işi iş günü ve çakmaktaşı kazma ister, üstelik her blok için gizli bir Kusur olasılığı vardır. Kusurlu bir dikilitaş taşınırken ya da dikilirken çatlayabilir ve bütün emek boşa gider. Deneyimli yontucular kusuru daha erken fark eder.
- Bölgesel — çakmaktaşı ve bazalt. Çakmaktaşı vadilerde toplanıp yukarı taşınır; öteki bütün işlerin sarf malzemesidir, çünkü kazmalar, dilgiler ve uçlar körelir. İş ilerledikçe Alet Stoku göstergesi azalır. Bazalt öğütme taşları için, dolayısıyla yiyecek için gereklidir.
- Uzak — obsidyen. Oyuncunun kendi insanları obsidyen toplayamaz. Yalnızca kuzeydoğudaki ve kuzeybatıdaki uzak klanlarla kurulan değiş tokuş zincirleri üzerinden, az miktarda gelir. Bir saygınlık malı olarak düşünülüyor: obsidyen armağanı, bir klanla Güven'i pratik değerinin çok ötesinde yükseltir.
Kereste, ip için bitki lifi, deri ve sinir ikincil malzemeler olarak izlenir. Başarısızlık durumları somuttur: çakmaktaşı yoksa ocak durur; ip yoksa hiçbir şey yerinden oynamaz. Geliştirmeler arasında daha iyi kaynak bilgisi (bkz. Jeoloji), yerinde yongalama alanları ve kalıcı değiş tokuş ortaklıkları bulunur.
Tarihsel temel
Kireçtaşı, Göbeklitepe'nin üzerinde durduğu platodan alınmıştır. Kaya kabaca 0,6–1,5 m kalınlığında tabakalar hâlinde yataklanmıştır; bu nedenle bir parçayı yalnızca çevresinden kurtarmak yeter. Sert ve kristalli bir taştır, yine de çakmaktaşıyla işlenebilecek kadar yumuşaktır. Ocaklarda yarım kalmış parçalar durur; bunların arasında yaklaşık 7 m uzunluğunda bir T biçimli dikilitaş da vardır.1
Çakmaktaşı platonun kendisinde bulunmaz; çevredeki vadilerden yukarı taşınmıştır. Yongalama sürecinin bütün aşamaları yerleşimde temsil edilir ve buradaki yongalama yoğunluğu çağdaş yerleşimlerde görülmeyen bir düzeydedir.2 Öğütme aletlerinde kullanılan bazalt yaklaşık 2 km uzakta yüzeylenir.3
Obsidyen Göbeklitepe'de seyrektir. Kimyasal kaynak çözümlemeleri, parçaları Doğu Anadolu'daki Bingöl ve Nemrut Dağı kaynaklarıyla ve Kapadokya'daki Göllü Dağ'la ilişkilendirmiştir; her biri yüzlerce kilometre uzaktadır.4 Obsidyenin nasıl yol aldığı — doğrudan yolculuklarla mı, elden ele değiş tokuşla mı — nesnelerden okunamaz; oyundaki değiş tokuş zincirleri bir yorumdur. İp, kereste ve deri bol miktarda kullanılmış olmalıdır, ancak günümüze ulaşmamıştır.
Açık sorular
- Obsidyen uzak bölgelerden gelen ziyaretçilerle mi geldi, yoksa pek çok ara değiş tokuştan geçerek mi?
- Göbeklitepe'de neden bu kadar çok çakmaktaşı yongalandı: yalnızca ihtiyaçtan mı, yoksa burada yapılan aletlerin özel bir değeri mi vardı?
- İyi ocak yüzeylerine ve çakmaktaşı kaynaklarına erişimi denetleyen biri var mıydı?
- İnşaat ne kadar ahşap ve lif tüketti, bunlar nereden sağlandı?
İlgili
Footnotes
-
Dietrich, O. 2016, "How did they do it? Making and moving monoliths at Göbekli Tepe", The Tepe Telegrams. ↩
-
"Who built Göbekli Tepe?", The Tepe Telegrams, 2016; ayrıca bkz. Schmidt, K. 2000, Paléorient 26(1). ↩
-
Dietrich, L. vd. 2019, PLOS ONE 14(5). ↩
-
Carter, T. vd., 2009 tarihli kongre bildirisi; Banning, E. B. 2011, Current Anthropology 52(5) içinde aktarıldığı biçimiyle. ↩