TT
en

Soru 06 · Tartışmalı

Tarımı şölenler ve bira mı başlattı?

Kazı ekibi, yapıları kuranları şölenlerle, belki birayla doyurma ve ödüllendirme ihtiyacının insanları tahıl ekmeye ittiğini öne sürdü. Büyük ölçekli tahıl işlemenin kanıtı güçlü; biranın ve tarımla nedensel bağın kanıtı ise zayıf.

Yayın 2 dk okuma

Yarışan görüşler

  • ATalebi şölenler yarattı

    Anıt inşası kalabalıkları doyurmayı gerektiriyordu. Bu talebi, belki bira gibi bir çekim unsuruyla birlikte karşılamak, yabani tahıl kullanımını yoğunlaştırdı ve ekimi başlattı (Dietrich, Notroff, Schmidt; daha önce Hayden).

  • BEtkenlerden yalnızca biri

    Göbeklitepe'de şölenin varlığı iyi destekleniyor; ama tarıma geçiş iklimi, nüfusu ve yerel ekolojiyi içeren uzun, bölgesel bir süreçti. Şölenler itici güç olmadan da katkıda bulunmuş olabilir.

  • CNeden-sonuç tersine

    Yoğun bitki kullanımı ve yarı yerleşik yaşam önce geldi; büyük toplanmaları ve anıtları mümkün kılan da buydu. Göbeklitepe'deki tahıllar biçimsel olarak yabani; yani alan evcilleştirmeyi değil, tüketimi belgeliyor.

Eski bir fikir, yeni bir kazı alanı

1953'te arkeolog Robert Braidwood bir grup meslektaşına yarı şaka bir soru yöneltti: ilk tahıl yetiştiricilerinin derdi ekmek miydi, bira mı? Soru hiç tam olarak kapanmadı. Göbeklitepe, avcı-toplayıcıların tarımdan önce anıt diktiğini gösterince daha keskin bir biçimde geri döndü: yapıları kuranları doyurma ve isteklendirme çabası insanları tarıma itmiş olabilir mi?

Kanıtın desteklediği

Büyük ölçekli yiyecek hazırlığına ilişkin kanıt sağlam. 7000'den fazla öğütme taşı, el taşı, havan ve havanelinin kullanım izi deneyleri ve fitolitlerle desteklenen incelemesi, tahılın bol miktarda işlendiğini gösteriyor. Hayvan kemikleri yaz ortasından sonbahara dek süren yoğun bir ceylan avına işaret ediyor. Büyük depolama düzenekleri saptanmadığı için yazarlar yiyeceğin kısa sürede tüketilmek üzere hazırlandığını savunuyor ve mevsimlik yoğunlaşmaları iş şöleni olarak okuyor: emek karşılığı verilen, etnografların iyi belgelediği ortak yemekler.

Coğrafya da bu görüşe ağırlık katıyor. Manfred Heun ve çalışma arkadaşlarının genetik araştırması, evcil siyezi kuzeydoğuda pek de uzak olmayan volkanik Karacadağ kütlesindeki yabani topluluklara bağladı.

Savın inceldiği yer: bira

Bira kanıtı ise başka bir konu. 160 litreye varan hacimli altı kireçtaşı kap yerinde bulundu; bazılarındaki kalıntılar, tahılın ezilip mayalanmasının yan ürünü olan kalsiyum oksalat için kısmen olumlu sonuç verdi. Kazı ekibi bu sonuçların ön sonuç olduğunu açıkça belirtti. Oksalat başka yollarla da oluşabilir; ardından doğrulanmış bir bira kalıntısı da gelmedi. Rakefet Mağarası'ndaki daha da eski Natuf birasına ilişkin savlar da benzer biçimde tartışıldı.

Daha geniş tablo

Arkeobotanikçiler artık Yakın Doğu'daki evcilleştirmeyi uzun soluklu bir süreç olarak tanımlıyor. Yabani bitkilerin ekimi Bereketli Hilal'in birçok noktasında ortaya çıkıyor; başağın dağılmaması gibi evcil özellikler yüzyıllar içinde yavaş yavaş yayılıyor. Bu bakışla tarımı ne tek bir yerleşim ne de tek bir güdü başlattı. Göbeklitepe, tahıla talebin alışılmadık ölçüde yüksek olduğu bölgesel ortamlardan birini gösteriyor olabilir.

Bunu ne çözerdi?

Üç şey yardımcı olurdu. Birincisi, taş kaplarda mayalanmaya ilişkin güvenilir ve bağımsız laboratuvarlarca yinelenmiş biyobelirteçler. İkincisi, Taş Tepeler yerleşimlerinden, ekimin büyük inşa dönemlerinde yoğunlaşıp yoğunlaşmadığını gösterecek iyi tarihlenmiş bitki kalıntıları. Üçüncüsü, Karahantepe ve Sayburç'ta benzer çalışmalar. O zamana dek soru şu: şölen Neolitik'in motoru mu, yoksa yalnızca en göze çarpan eğlencesi mi? Kendi tarafınızı savunun; tartışmanın botanik yarısı için Buğday nerede evcilleştirildi? sayfasına bakın.

Kanıt kartları

  • Kanıt

    7000'den fazla öğütme aleti

    Sürtme taş buluntuları üzerindeki kullanım izi ve fitolit analizleri, Göbeklitepe'de tahılın dönemin yerleşimleri için alışılmadık bir ölçekte işlendiğini gösteriyor.

    Dietrich vd. 2019, PLOS ONE

  • Varsayım

    Mevsimlik yoğunlaşma, büyük depo yok

    Ceylanlar yaz ortası ile sonbahar arasında çok sayıda avlanmış; büyük depolama birimleri ise saptanmamış. Yazarlar bunu, büyük iş şölenlerinde hemen tüketilmek üzere hazırlanan yiyecek olarak yorumluyor.

    Dietrich vd. 2019, PLOS ONE

  • Kanıt

    160 litreye varan taş kaplar

    PPNB tabakalarında altı büyük kireçtaşı kap yerinde bulundu. Bazılarındaki gri-siyah kalıntılar, tahılın ıslatılıp ezilmesi ve mayalanması sırasında oluşabilen kalsiyum oksalat için kısmen olumlu sonuç verdi.

    Dietrich vd. 2012, Antiquity 86

  • Karşı kanıt

    Bira kanıtı ön sonuç düzeyinde

    Ekibin kendisi kimyasal sonuçları ön sonuç olarak tanımlıyor ve kesin saymıyor. Oksalat yalnızca bira yapımına özgü değil; alandan o günden beri doğrulanmış bir bira kalıntısı da yayımlanmadı.

    Dietrich vd. 2012; Tepe Telegrams 2016

  • Kanıt

    Siyezin yabani akrabaları yakında yetişiyor

    Bir DNA parmak izi çalışması, evcil siyez buğdayının kökenini Karacadağ'daki yabani topluluklara bağladı; kazı ekibi bu dağı Göbeklitepe'ye çok yakın olarak niteliyor.

    Heun vd. 1997, Science 278

  • Karşı kanıt

    Evcilleştirme yavaş ve dağınıktı

    Arkeobotanik çalışmalar, tahılların evcil özellikler yerleşmeden önce birçok bölgede yüzyıllarca ekildiğini gösteriyor. Bu, tek bir merkezle ya da tek bir nedenle bağdaşması güç bir tablo.

    Fuller, Willcox & Allaby 2011, World Archaeology 43

Görüşler (0)

Kendi yanıtınızı ya da argümanınızı yazın. Üyeler oylar ve puanlar; en yüksek skoru alan görüş en üste çıkar.

**kalın**, *italik*, [bağlantı](https://…), > alıntı

Yükleniyor…

Kaynaklar

  1. [1]O. Dietrich, M. Heun, J. Notroff, K. Schmidt, M. Zarnkow. The role of cult and feasting in the emergence of Neolithic communities. New evidence from Göbekli Tepe, south-eastern Turkey. Antiquity 86(333), 674–695 (2012)
  2. [2]L. Dietrich vd.. Cereal processing at Early Neolithic Göbekli Tepe, southeastern Turkey. PLOS ONE 14(5), e0215214 (2019)
  3. [3]O. Dietrich. Out for a beer at the dawn of agriculture – The Tepe Telegrams. Alman Arkeoloji Enstitüsü (DAI) (2016)
  4. [4]M. Heun vd.. Site of Einkorn Wheat Domestication Identified by DNA Fingerprinting. Science 278(5341), 1312–1314 (1997)
  5. [5]D. Q. Fuller, G. Willcox, R. G. Allaby. Cultivation and domestication had multiple origins: arguments against the core area hypothesis for the origins of agriculture in the Near East. World Archaeology 43(4), 628–652 (2011)
  6. [6]B. Hayden, N. Canuel, J. Shanse. What Was Brewing in the Natufian? An Archaeological Assessment of Brewing Technology in the Epipaleolithic. Journal of Archaeological Method and Theory 20, 102–150 (2013)
  7. [7]L. Liu vd.. Fermented beverage and food storage in 13,000 y-old stone mortars at Raqefet Cave, Israel: Investigating Natufian ritual feasting. Journal of Archaeological Science: Reports 21, 783–793 (2018)
PaylaşXFacebookWhatsApp

İlgili

Henüz puan yok
Puan verin

Yorumlar (0)

**kalın**, *italik*, [bağlantı](https://…), > alıntı

Yükleniyor…